กลไกการเกิดภาวะ ฟันผุ มีจุดเริ่มต้นจากการรวมตัวกันของเศษอาหารประเภทแป้งและน้ำตาลที่ตกค้างอยู่บนผิวฟัน กับเชื้อแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในช่องปากตามธรรมชาติ แบคทีเรียเหล่านี้จะทำการย่อยสลายน้ำตาลและปลดปล่อยสารที่มีฤทธิ์เป็นกรดออกมาทำลายแร่ธาตุที่เคลือบอยู่บนผิวฟันภายนอก หากไม่มีการทำความสะอาดที่ดีพอ กรดจะค่อยๆ กัดเซาะชั้นเคลือบฟันจนกลายเป็นรูขนาดเล็กสีขาวขุ่นหรือสีดำ ซึ่งในระยะแรกนี้ผู้ป่วยจะยังไม่มีความรู้สึกเจ็บปวดใดๆ ทำให้รอยโรคสามารถขยายตัวลุกลามลึกลงไปสู่ชั้นเนื้อฟันด้านในได้อย่างรวดเร็วโดยไม่รู้ตัว

ระยะการลุกลามของโรคตั้งแต่วันเริ่มต้นไปจนถึงความเจ็บปวดชั้นเนื้อฟัน

เมื่อรูกัดเซาะผ่านชั้นเคลือบฟันภายนอกเข้ามาถึงชั้นเนื้อฟัน ซึ่งเป็นส่วนที่มีท่อประสาทเชื่อมต่อกับโพรงประสาทฟันส่วนกลาง ผู้ป่วยจะเริ่มมีอาการเสียวฟันอย่างเด่นชัดเมื่อรับประทานอาหารที่มีรสหวาน จัดจ้าน หรือเมื่อดื่มน้ำเย็นจัดและน้ำร้อนจัด หากยังละเลยไม่ได้รับการอุดฟัน รูจะขยายใหญ่และลึกขึ้นจนเศษอาหารเข้าไปอุดตันได้ง่าย ซึ่งจะยิ่งเร่งปฏิกิริยาการสร้างกรดของแบคทีเรียให้ทวีความรุนแรงยิ่งขึ้น จนกระทั่งเข้าทำลายโพรงประสาทฟันในที่สุด ส่งผลให้เกิดอาการปวดฟันอย่างรุนแรงแบบเฉียบพลันและเกิดการติดเชื้อเป็นหนองที่ปลายรากฟัน

แนวทางการป้องกันและการเลือกใช้วัสดุอุดฟันที่เหมาะสมกับตำแหน่งของรอยโรค

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการรับประทานอาหารโดยลดการทานของหวานระหว่างมื้อ และการแปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์เข้มข้นวันละสองครั้ง ถือเป็นเกราะป้องกันชั้นยอดในการยับยั้งการเกิดรอยโรคใหม่ สำหรับฟันที่มีรอยผุแล้ว ทันตแพทย์จะทำการกรอเนื้อฟันที่ติดเชื้อออกแล้วทดแทนด้วยวัสดุอุดฟัน โดยในฟันกรามหลังที่ต้องรับแรงบดเคี้ยวมากมักจะนิยมใช้วัสดุคอมโพสิตเรซินที่มีความแข็งแรงสูง หรือวัสดุอมัลกัมในกรณีที่ต้องการความทนทานเป็นพิเศษ ส่วนฟันหน้าจะเลือกใช้วัสดุสีเหมือนฟันเพื่อความสวยงามเป็นธรรมชาติและความมั่นใจยามยิ้มพิมพ์ใจ